Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης
Πρόσφατα διάβασα μια ανάρτηση καθηγήτριας πανεπιστημίου με σοβαρό έργο και αδιαμφισβήτητη πνευματική συγκρότηση. Έγραφε πως «ο αγώνας των αγροτών είναι ιερός» και πως όλοι πρέπει να σταθούμε στο πλευρό τους. Μια φράση που προοριζόταν, υποθέτω, ως ηρωική ή ποιητική. Αλλά για μένα ήταν πολιτισμικό σοκ. Πώς γίνεται ένας άνθρωπος που διαβάζει Χάιντεγκερ στο πρωινό του, που γνωρίζει τις πιο απαιτητικές εκφάνσεις της φιλοσοφίας και της θεωρίας, με πλούσιο συγγραφικό έργο, να υποστηρίζει άκριτα ένα φαινόμενο που εδώ και πενήντα χρόνια αποτελεί σχολικό παράδειγμα συντεχνιακής αυθαιρεσίας, πελατειακών σχέσεων και συστηματικού εκβιασμού της κοινωνίας; Αν ένας τέτοιος άνθρωπος δεν βλέπει την πραγματικότητα, τότε ναι: έχουμε πρόβλημα. Όχι με τους «αμόρφωτους», αλλά με τους μορφωμένους.
Ο δημόσιος λόγος στην Ελλάδα αντιμετωπίζει τον αγρότη σχεδόν μυθολογικά: ο ζευγολάτης, ο στύλος του έθνους, ο φύλακας της γης και άλλα διηγήματα του βουνού και του λόγγου. Η πραγματικότητα όμως είναι πιο πεζή και ενίοτε πιο σκοτεινή. Οι επιδοτήσεις δεκαετιών δεν οδήγησαν σε παραγωγή αλλά σε κατανάλωση και στρεβλώσεις. Οι «μαϊμού» παραγωγές, τα πολλαπλά ΑΦΜ, τα εικονικά τιμολόγια, οι διαδρομές χρήματος που δεν αντιστοιχούν σε καμία πραγματική καλλιέργεια, η απειλή με τρακτέρ κάθε χρόνο στις εθνικές οδούς ως μέθοδος πίεσης που σε οποιοδήποτε σοβαρό κράτος θα θεωρούνταν εκβιασμός. Όλα αυτά δεν αποτελούν κρυφό μυστικό. Τα γνωρίζουν όλοι. Το ίδιο και η μόνιμη αντίδραση απέναντι σε κάθε απόπειρα ελέγχου του ΟΠΕΚΕΠΕ, διότι οι έλεγχοι απειλούν ένα μοντέλο που έχει εδραιωθεί εδώ και δεκαετίες. Κι όμως, κάθε φορά ένα μέρος της πανεπιστημιακής, πνευματικής ή δημοσιογραφικής ελίτ υιοθετεί αυτή τη ρομαντική ιστορία ως αδιαμφισβήτητη αλήθεια, σαν να ζούμε σε μια εποχή που επιβάλλει την ηθική αναβάπτιση των πάντων.
Ο Διαφωτισμός, λέμε συχνά, είναι ζήτημα παιδείας. Αν διαβάζαμε περισσότερο, αν διδασκόμασταν κριτική σκέψη όλα θα ήταν καλύτερα. Αν αυτό ήταν αλήθεια, η περίπτωση της συγκεκριμένης καθηγήτριας (και χιλιάδες άλλων) θα ήταν αδύνατη. Κι όμως, είναι υπαρκτή και αποκαλυπτική. Δεν αρκεί η μόρφωση εάν το ιδεολογικό υπόστρωμα παραμένει θρησκευτικό. Θρησκευτικό όχι με τη στενή έννοια, αλλά με την ευρεία: πίστη σε ιερές ομάδες, σε «λαούς που δεν σφάλλουν», σε συλλογικές ταυτότητες που δεν επιδέχονται κριτική. Ο ρομαντικός λαϊκισμός είναι μια μορφή πίστης. Και όπως κάθε πίστη, μπορεί να τυφλώσει ακόμη και τους πιο καλλιεργημένους.
Οι οργανωμένες συνδικαλιστικά αγροτικές κινητοποιήσεις στην Ελλάδα δεν έχουν σχέση με ταξικό αγώνα ούτε με την επιβίωση της υπαίθρου. Έχουν σχέση με προνόμια που χάνονται, με επιδοτήσεις που μειώνονται, με την αδυναμία του κράτους να επιβάλει κανόνες, με μια κουλτούρα εξαίρεσης που συνοψίζεται στο ότι οι νόμοι ισχύουν για όλους εκτός από εμάς. Οι τρακτεράδες της Θεσσαλίας που κόβουν τη χώρα στα δύο, οι αγροτοσυνδικαλιστές της Κρήτης που προειδοποιούν την κυβέρνηση να μην τολμήσει να κάνει ελέγχους όσο διαρκούν οι κινητοποιήσεις, η ιστορία δεκάδων χρόνων με τις δεξαμενές ψεύτικων δικαιωμάτων και τις πλαστές παραγωγές, όλα αυτά συνθέτουν ένα σταθερό μοτίβο. Δεν πρόκειται για αγανάκτηση, αλλά για ορθολογικά οργανωμένη πίεση στη γραμμή «ή υποχωρείτε ή παραλύει η χώρα». Σε ένα σύγχρονο κράτος δικαίου θα ονομαζόταν εκβιασμός. Σε μια δημοκρατία θα λογαριαζόταν ως κατάχρηση συνδικαλιστικής ισχύος. Στην Ελλάδα συχνά ονομάζεται «ιερός αγώνας».
Γιατί όμως άνθρωποι μορφωμένοι δεν βλέπουν το προφανές; Γιατί ο λαϊκισμός είναι πιο ελκυστικός από την αλήθεια. Γιατί προσφέρει ηθική ανωτερότητα χωρίς προσπάθεια. Γιατί μετατρέπει το σύνθετο σε απλό: ο λαός έχει πάντα δίκιο και το κράτος πάντα άδικο. Γιατί είναι δύσκολο για κάποιον με θεωρητική παιδεία να παραδεχθεί ότι μια κοινωνική ομάδα μπορεί να λειτουργεί ως μαφία προνομίων, ότι το «λαϊκό» μπορεί να είναι αντικοινωνικό, ότι το «παραγωγικό» μπορεί να είναι παρασιτικό, ότι το «δίκαιο του αγώνα» μπορεί να είναι άδικο για όλους τους άλλους.
Εδώ προκύπτει το μεγάλο ερώτημα: ποιος είναι τελικά ο ρόλος των γραμμάτων; Αν η παιδεία, η γνώση και η διανοητική κατάρτιση δεν μπορούν να προστατεύσουν έναν άνθρωπο από τον φανατισμό της ιερότητας, τότε οφείλουμε να προβληματιστούμε βαθιά. Ο ρόλος των γραμμάτων δεν είναι να δημιουργούν αριστοκρατίες πνεύματος που λατρεύουν τους μύθους. Είναι να ενισχύουν την ικανότητα να διακρίνεις την κατάχρηση, τη διαφθορά, τον παρασιτισμό. Είναι να προστατεύουν την κοινή λογική και όχι να υποκύπτουν στο φόβο του πολιτικού καθωσπρεπισμού. Γιατί όταν η λογική παραδοθεί στο συναίσθημα, όταν η πραγματικότητα υποκατασταθεί από τα ταμπού μιας ιδεολογίας, όταν ακόμη και οι καλύτερα μορφωμένοι αδυνατούν να πουν το προφανές, τότε η κρίση δεν είναι οικονομική ούτε πολιτική. Είναι κρίση πολιτισμού.
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις είναι χρήσιμες όταν διεκδικούν δίκαια αιτήματα. Αλλά όταν γίνονται εργαλείο εκβιασμού, όταν λειτουργούν ως άβατο απέναντι στον έλεγχο, όταν μετατρέπονται σε ετήσια τελετουργία συντεχνιακής ισχύος, τότε δεν έχουμε «αγώνα». Έχουμε μια οργανωμένη επίθεση στις αρχές της δημοκρατίας δηλαδή στην ισονομία, στη λογοδοσία, στη λογική. Και όταν άνθρωποι μορφωμένοι δεν μπορούν να το πουν, η ευθύνη πέφτει σε όσους ακόμη μπορούν. Γιατί η κοινή λογική από ό,τι φαίνεται είναι το τελευταίο μας καταφύγιο.
https://booksjournal.gr/gnomes/5752-o-ieros-agonas-tis-apatis?fbclid=IwY2xjawOmdn9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBKWnVnQk1rSWR6WXducENlc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoDEpQfDVIhPqk7ql3a9h30wHXuU2xlupq1Zs-EQW779xApRREs7N54_IOIz_aem_hMHaLx5SeHb_-LPqinIs-w
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου