Τι είναι η ανάφλεξη-έκρηξη από άλευρα(dust explosion) ;

 

Εισαγωγή:

Η ανάφλεξη – έκρηξη από άλευρα είναι ένα κλασικό και ιδιαίτερα επικίνδυνο φαινόμενο της φυσικής και της ασφάλειας εργασίας, γνωστό ως έκρηξη σκόνης (dust explosion). 

Το άλευρο, όταν βρίσκεται σε μορφή λεπτής σκόνης αιωρούμενης στον αέρα, μπορεί να αναφλεγεί και να εκραγεί παρουσία πηγής ανάφλεξης, παρότι ως στερεό υλικό δεν θεωρείται εκρηκτικό.

Ας δούμε το γιατί:

• Το άλευρο αποτελείται κυρίως από υδατάνθρακες (άμυλο) → εύφλεκτη οργανική ύλη

• Όταν διασκορπιστεί σε πολύ μικρά σωματίδια:

  • αυξάνεται δραματικά η επιφάνεια επαφής με το οξυγόνο

  • επιταχύνεται η οξείδωση (καύση)

• Αν η καύση γίνει πολύ γρήγορα και ταυτόχρονα, έχουμε έκρηξη

 Οι 5 προϋποθέσεις για έκρηξη σκόνης (Dust Explosion Pentagon)

Για να συμβεί έκρηξη από άλευρα απαιτούνται και οι πέντε παρακάτω παράγοντες:

1. Εύφλεκτη σκόνη (άλευρο)

2. Οξυγόνο (αέρας)

3. Πηγή ανάφλεξης (σπινθήρας, φλόγα, θερμή επιφάνεια, ηλεκτροστατική εκφόρτιση)

4. Διασπορά σκόνης στον αέρα 

5. Περιορισμένος χώρος (σιλό, μύλος, εργαστήριο, κλειστό δωμάτιο)

Πού έχει παρατηρηθεί;

• Μύλοι αλεύρων

• Σιλό σιτηρών

• Βιομηχανίες τροφίμων

• Αρτοποιεία

• Βιομηχανίες ξύλου, ζάχαρης, άνθρακα (παρόμοιο φαινόμενο)

 Ιστορικά έχουν καταγραφεί θανατηφόρα βιομηχανικά ατυχήματα από εκρήξεις σκόνης.

🇬🇧 2. 1981 – Έκρηξη σε αλευροβιομηχανία στη Μεγάλη Βρετανία

Το 1981 σημειώθηκε έκρηξη σε αλευροβιομηχανία στη Βρετανία με πολλούς σοβαρούς τραυματισμούς, από εκρηκτικό νέφος αλευριού στο εργοστάσιο.

🇬🇧 3. 2015 – Αλευρόμυλος στη Βρετανία

Το 2015 σημειώθηκε έκρηξη σε αλευρόμυλο στο Ηνωμένο Βασίλειο, με αποτέλεσμα τέσσερις νεκρούς, από τις συνθήκες που δημιούργησαν εκρηκτική σκόνη αλευριού στον αέρα.

🇺🇸 4. 2008 – Georgia: Έκρηξη σε εργοστάσιο ζάχαρης

Αν και αφορά κυρίως ζάχαρη, είναι παρόμοιο φαινόμενο με αυτό του αλευριού: στη Georgia των ΗΠΑ το 2008, μια έκρηξη σκόνης σε εργοστάσιο ζάχαρης σκότωσε 14 άτομα, με το νέφος ζάχαρης να λειτουργεί ως καύσιμο.

 🇺🇸 5. 1878 – Great Mill Disaster, Μινεάπολις, ΗΠΑ

Μία από τις πρώτες μεγάλου μεγέθους έκρηξης σκόνης αλευριού, όταν μια συσσώρευση αλευροσκονής στο εσωτερικό μύλου στη Μινεάπολις προκάλεσε έκρηξη που σκότωσε 18 εργαζόμενους και κατέστρεψε το κτίριο.

sc 6. 1872 – Tradeston Flour Mills, Γλασκώβη, Σκωτία

Στις 9 Ιουλίου 1872 μια έκρηξη από αλευροσκονή σε μύλο στη Γλασκώβη σκότωσε περίπου 18 εργαζόμενους και τραυμάτισε πολλούς ακόμη.

ge 7. 1979 – Rolandmühle, Βρέμη, Γερμανία

Ένα από τα πιο μεγάλα ειρηνικά (μη πολεμικά) ατυχήματα έκρηξης σκόνης αλευριού στη Γερμανία: πυρκαγιά σε σιλό άρχισε από μικρό τοπικό έμπλεγμα σκόνης που οδήγησε σε ισχυρό κύμα έκρηξης με 14 νεκρούς και 17 σοβαρά τραυματίες. 

🇰🇿 8. 2025 – Νέο περιστατικό στο Καζακστάν

Στις 23 Μαΐου 2025, σε εγκατάσταση επεξεργασίας αλευριού στο Καζακστάν, έκρηξη σκόνης σιτηρών προκάλεσε φωτιά με τουλάχιστον 4 θύματα και εκτεταμένες ζημιές.

Μέτρα πρόληψης

1) Πρόληψη συγκέντρωσης σκόνης
Η αποφυγή συσσώρευσης λεπτών σωματιδίων στον αέρα και πάνω σε επιφάνειες είναι η πρώτη γραμμή άμυνας.

2) Καθαρισμός & Εξαερισμός
Τακτικός καθαρισμός χώρων και καλή εξαεριστική υποδομή μειώνουν το εκρηκτικό φορτίο στο περιβάλλον.

3) Μείωση πηγών ανάφλεξης
Οι πηγές σπινθήρων ή θερμότητας πρέπει να αποφεύγονται πλήρως σε ζώνες με σκόνη.

4) Ανιχνευτές & Συστήματα Προστασίας
Συστήματα ανίχνευσης εκρηκτικού νέφους και προστασίας κατά των δευτερογενών εκρήξεων πρέπει να είναι εγκατεστημένα.

5) Εκπαίδευση προσωπικού
Εκπαίδευση εργαζομένων για τους κινδύνους σκόνης και σωστή χρήση εξοπλισμού. 

Σημαντικά σημεία

• Τα άλευρα δεν είναι ακίνδυνα
• Η σκόνη τροφίμων συμπεριφέρεται σαν καύσιμο αέριο
• Οι εκρήξεις από σκόνη (flour/grain dust) δεν είναι σπάνιο φαινόμενο σε βιομηχανίες που επεξεργάζονται τρόφιμα ή σιτηρά και έχουν προκαλέσει μεγάλες καταστροφές και ανθρώπινες απώλειες.
• Τα περισσότερα απ’ αυτά συμβαίνουν μέσα σε κλειστούς χώρους όπου σκόνη συγκεντρώνεται και υπάρχει πιθανή πηγή ανάφλεξης (σπινθήρας, στατικός ηλεκτρισμός κ.ά.). Συμπέρασμα

Η πρόληψη βασίζεται σε:

• καθαριότητα

• εξαερισμό

• έλεγχο ανάφλεξης

• εκπαίδευση