Ο Έντυ Μάγιερς αποκάλυψε το πραγματικό διακύβευμα: για την ηγεσία του ΕΑΜ–ΕΛΑΣ, η Κατοχή δεν ήταν μόνο αγώνας απελευθέρωσης, αλλά και προετοιμασία για την πολιτική κυριαρχία της επόμενης ημέρας.

Για δεκαετίες, το ΚΚΕ επιχείρησε να εμφανιστεί ως ο αποκλειστικός ιδιοκτήτης της Εθνικής Αντίστασης. Να ταυτίσει την Ελλάδα με το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ, να υποβαθμίσει τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις και να μετατρέψει μια σύνθετη, τραγική ιστορική περίοδο σε κομματικό μύθο. Η μαρτυρία, όμως, του Έντυ Μάγιερς, επικεφαλής της βρετανικής Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα, αποκαλύπτει όσα το συγκεκριμένο αφήγημα θέλει να ξεχαστούν.

Σε συνέντευξή του στον Οικονομικό Ταχυδρόμο, στις 26 Οκτωβρίου 1995, ο Μάγιερς εξέφρασε την απογοήτευσή του για τη διδασκαλία ότι το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ ήταν η μοναδική αντιστασιακή δύναμη. Αναγνώρισε τη δράση του ΕΔΕΣ και της ΕΚΚΑ και υπενθύμισε ότι η συμβολή τους υπήρξε σημαντική. Κυρίως, περιέγραψε την πολιτική στρατηγική μιας ηγεσίας που, κατά την εκτίμησή του, ενδιαφερόταν να εξασφαλίσει την κομμουνιστική επικράτηση μετά τον πόλεμο.

Τον Μάρτιο του 1943, ο ίδιος έστειλε στο Κάιρο το μήνυμα «τώρα ή ποτέ», εισηγούμενος τη διακοπή των σχέσεων με το ΕΑΜ–ΕΛΑΣ. Η απάντηση ήταν να συνεχιστεί η συνεργασία. Το γεγονός αυτό δεν εξαφανίζει τη στρατιωτική δράση του ΕΛΑΣ· καταρρίπτει, όμως, την εικόνα μιας ηγεσίας που λειτουργούσε αποκλειστικά με γνώμονα την εθνική ενότητα.

Και τα ερωτήματα δεν σταματούν εκεί. Η δολοφονία του Δημήτρη Ψαρρού, επικεφαλής της ΕΚΚΑ, αποτελεί ένα από τα βαρύτερα κεφάλαια της ενδοελληνικής σύγκρουσης. Πώς είναι δυνατόν να εξυμνείται επιλεκτικά η Αντίσταση, ενώ αποσιωπάται η βία εναντίον άλλων Ελλήνων αντιστασιακών; Πώς γίνεται να παρουσιάζεται ως αποκλειστικός εκπρόσωπος του λαού ένα κίνημα του οποίου η ηγεσία επιδίωκε να ελέγξει όχι μόνο τον αγώνα, αλλά και την πολιτική επόμενη ημέρα;

Αυτό είναι το κεντρικό ζήτημα: η σύγκρουση ανάμεσα στην εθνική απελευθέρωση και στην κομματική κατάκτηση της εξουσίας. Η Ελλάδα δεν ήταν ιδιοκτησία του ΚΚΕ. Οι αγωνιστές δεν ανήκαν σε κανένα κομματικό επιτελείο και η θυσία τους δεν νομιμοποιούσε κανέναν να διεκδικήσει μονοπώλιο στην πατρίδα.

Η τραγωδία της περιόδου δεν μπορεί να ξεπλένεται με συνθήματα ούτε να καλύπτεται με την επίκληση των θυσιών των απλών μαχητών. Ο ίδιος ο Μάγιερς αναγνώριζε ότι πολλοί από αυτούς πίστευαν πως πολεμούσαν για την Ελλάδα. Η κρίσιμη διαφορά βρισκόταν στην ηγεσία και στους πολιτικούς της στόχους.

Η ιστορική μνήμη δεν χρειάζεται κομματικούς κηδεμόνες. Χρειάζεται να αναγνωρίζει τους αγώνες, να κατονομάζει τις ευθύνες και να αρνείται την παραχάραξη. Το ΚΚΕ δικαιούται να υπερασπίζεται την πολιτική του παράδοση· δεν δικαιούται να απαιτεί από την ελληνική κοινωνία να αποδέχεται ως μοναδική αλήθεια τη δική του εκδοχή της Ιστορίας.

Η Ελλάδα δεν απελευθερώθηκε για να γίνει λάφυρο κανενός. Και η Εθνική Αντίσταση δεν μπορεί να αποτελεί αιώνιο συγχωροχάρτι για την πολιτική βία, τον διχασμό και την επιδίωξη μονοπώλησης της εξουσίας. Αυτή είναι η ιστορική πρόκληση που παραμένει ανοιχτή — και αυτή είναι η αλήθεια που κανένα κομματικό αφήγημα δεν μπορεί να φιμώσει.

Πηγή: Συνέντευξη Έντυ Μάγιερς στον Γεράσιμο Αποστολάτο, Οικονομικός Ταχυδρόμος, 26 Οκτωβρίου 1995.