Η δασοπυρόσβεση πρέπει να επιστρέψει στα Δασαρχεία!

 

#Ν2612_1998 #Δασοπυρόσβεση #φωτιές #πυρκαγιές

Κάθε καλοκαίρι η Ελλάδα ζει το ίδιο έργο. Χιλιάδες στρέμματα δασών παραδίδονται στις φλόγες, ολόκληροι οικισμοί απειλούνται, περιουσίες χάνονται και ανθρώπινες ζωές τίθενται σε κίνδυνο. Κι όμως, κάθε χρόνο η συζήτηση περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στο πόσα εναέρια μέσα διαθέτουμε και πόσοι πυροσβέστες επιχειρούν στα μέτωπα.

Η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές δεν αντιμετωπίζονται μόνο την ώρα που καίνε. Αντιμετωπίζονται κυρίως τους μήνες που προηγούνται, μέσα στο ίδιο το δάσος.

Η μεταφορά της δασοπυρόσβεσης από τη Δασική Υπηρεσία στο Πυροσβεστικό Σώμα το 1998 στηρίχθηκε στην εκτίμηση ότι το νέο μοντέλο θα ήταν αποτελεσματικότερο και οικονομικότερο. Σχεδόν τρεις δεκαετίες αργότερα, η εμπειρία δείχνει ότι οι δασικές πυρκαγιές γίνονται ολοένα μεγαλύτερες, το κόστος της καταστολής αυξάνεται διαρκώς και το κράτος επενδύει όλο και περισσότερους πόρους στην αντιμετώπιση της φωτιάς, αντί στην αποτροπή της.

Η μεγαλύτερη αδυναμία του σημερινού μοντέλου είναι ότι έχει μετατοπίσει το βάρος σχεδόν αποκλειστικά στην καταστολή. Όμως η πραγματική προστασία του δάσους ξεκινά πολύ πριν εμφανιστεί η πρώτη φλόγα.

Τα Δασαρχεία διαθέτουν την επιστημονική γνώση και την εμπειρία να διαχειρίζονται το δάσος σε όλη τη διάρκεια του έτους. Γνωρίζουν τη μορφολογία κάθε περιοχής, τη σύνθεση της βλάστησης, τα σημεία υψηλού κινδύνου και τις παρεμβάσεις που απαιτούνται ώστε μια πιθανή πυρκαγιά να μην εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτη καταστροφή.

Στο επίκεντρο αυτής της πολιτικής πρέπει να βρεθούν τρεις κρίσιμες παρεμβάσεις.

Πρώτον, η συστηματική συντήρηση και διάνοιξη του δασικού οδικού δικτύου. Χιλιάδες χιλιόμετρα δασικών δρόμων παραμένουν σήμερα απροσπέλαστα λόγω κατολισθήσεων, διάβρωσης ή πυκνής βλάστησης. Όταν εκδηλωθεί πυρκαγιά, η καθυστέρηση πρόσβασης των επίγειων δυνάμεων επιτρέπει στη φωτιά να αποκτήσει ανεξέλεγκτη δυναμική. Ένα λειτουργικό δασικό οδικό δίκτυο μειώνει δραστικά τον χρόνο επέμβασης και αυξάνει την αποτελεσματικότητα των επιχειρήσεων.

Δεύτερον, η συστηματική απομάκρυνση της καύσιμης ύλης. Ξερά κλαδιά, πεσμένοι κορμοί, πυκνοί θάμνοι και εγκαταλελειμμένη βλάστηση λειτουργούν ως τεράστια αποθήκη καυσίμου. Όσο περισσότερο συσσωρεύεται αυτή η ύλη, τόσο μεγαλύτερη είναι η ένταση και η ταχύτητα εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς. Η διαχείριση της καύσιμης ύλης δεν είναι μια περιστασιακή εργασία, αλλά μια συνεχής δασοτεχνική παρέμβαση που απαιτεί σχεδιασμό και μόνιμη παρουσία στο πεδίο.

Τρίτον, η αξιοποίηση του εποχικού προσωπικού εκεί όπου πραγματικά χρειάζεται: μέσα στο δάσος και όχι πίσω από γραφεία. Χιλιάδες ανθρωποώρες μπορούν να κατευθυνθούν σε καθαρισμούς, συντήρηση δασικών δρόμων, δημιουργία και συντήρηση αντιπυρικών ζωνών, αποκατάσταση υδατοδεξαμενών, επιτήρηση και έγκαιρη ανίχνευση εστιών. Η επένδυση στην πρόληψη αποδίδει πολλαπλάσια σε σχέση με το κόστος αντιμετώπισης μιας μεγάλης πυρκαγιάς.

Η πρόληψη είναι και η οικονομικότερη επιλογή

Εκτός από περιβαλλοντική αναγκαιότητα, η ενίσχυση της Δασικής Υπηρεσίας αποτελεί και μια ξεκάθαρα οικονομική επιλογή. Τα τελευταία χρόνια το ελληνικό κράτος δαπανά εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο για την αντιπυρική προστασία, με το μεγαλύτερο μέρος των πόρων να κατευθύνεται στην καταστολή: εναέρια μέσα, μισθώσεις αεροσκαφών και ελικοπτέρων, καύσιμα, υπερωρίες, αποζημιώσεις προσωπικού και επιχειρησιακές δαπάνες.

Το κόστος λειτουργίας ενός πυροσβεστικού αεροσκάφους ή ελικοπτέρου ανέρχεται σε αρκετές χιλιάδες ευρώ ανά ώρα πτήσης, ενώ η κινητοποίηση μεγάλων επίγειων και εναέριων δυνάμεων για μία μόνο μεγάλη πυρκαγιά μπορεί να κοστίσει εκατομμύρια ευρώ μέσα σε λίγες ημέρες. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν οι αποζημιώσεις προς πολίτες, οι αποκαταστάσεις υποδομών, οι αντιδιαβρωτικές και αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις, καθώς και η απώλεια φυσικού και παραγωγικού κεφαλαίου.

Αντίθετα, η πρόληψη έχει σαφώς μικρότερο κόστος και πολύ μεγαλύτερη απόδοση. Με τους ίδιους πόρους μπορούν να συντηρηθούν χιλιάδες χιλιόμετρα δασικών δρόμων, να καθαριστούν εκτεταμένες δασικές εκτάσεις από καύσιμη ύλη, να δημιουργηθούν και να συντηρηθούν αντιπυρικές ζώνες και να απασχοληθούν εκατοντάδες εποχικοί εργαζόμενοι αποκλειστικά στο πεδίο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η διάνοιξη και η συντήρηση ενός χιλιομέτρου δασικού δρόμου κοστίζει συνήθως λίγες χιλιάδες ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε ελάχιστες ώρες επιχειρήσεων ενός μόνο εναέριου μέσου. Με άλλα λόγια, το κόστος λίγων ωρών κατάσβεσης μπορεί να χρηματοδοτήσει έργα πρόληψης που προστατεύουν μια ολόκληρη δασική περιοχή για χρόνια.

Ανάλογη είναι και η σχέση κόστους–οφέλους στη διαχείριση της καύσιμης ύλης. Ο καθαρισμός και η αραίωση της βλάστησης μειώνουν δραστικά την ένταση μιας πυρκαγιάς, επιτρέποντας στις επίγειες δυνάμεις να την περιορίσουν πριν εξελιχθεί σε ανεξέλεγκτο μέτωπο. Κάθε ευρώ που επενδύεται στην πρόληψη εξοικονομεί πολλαπλάσια ποσά που διαφορετικά θα δαπανηθούν για καταστολή και αποκατάσταση.

Γι' αυτό και το εποχικό προσωπικό πρέπει να αξιοποιείται πρωτίστως μέσα στο δάσος. Αντί να καλύπτει διοικητικές ανάγκες, μπορεί να απασχολείται σε καθαρισμούς, συντήρηση δασικών δρόμων, δημιουργία αντιπυρικών ζωνών, αποκατάσταση υδροληψιών και συνεχή επιτήρηση των δασικών εκτάσεων. Πρόκειται για μια επένδυση που μειώνει τον κίνδυνο, δημιουργεί μόνιμη επιχειρησιακή ετοιμότητα και αξιοποιεί αποτελεσματικότερα τους δημόσιους πόρους.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο περισσότερα μέσα καταστολής. Χρειάζεται να μεταφέρει το κέντρο βάρους των δαπανών από την αντιμετώπιση της καταστροφής στην αποτροπή της. Η επαναφορά της Δασικής Υπηρεσίας σε πρωταγωνιστικό ρόλο στη δασοπροστασία αποτελεί βασική προϋπόθεση για να επιτευχθεί αυτή η αλλαγή φιλοσοφίας.

Η επαναφορά της δασοπυρόσβεσης στα Δασαρχεία δεν σημαίνει αφαίρεση αρμοδιοτήτων από το Πυροσβεστικό Σώμα. Αντίθετα, σημαίνει αξιοποίηση της εξειδίκευσης κάθε υπηρεσίας. Η Δασική Υπηρεσία πρέπει να έχει τον κεντρικό ρόλο στη διαχείριση του δάσους, στην πρόληψη και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό των δασικών πυρκαγιών, ενώ το Πυροσβεστικό Σώμα να συνεχίσει να αποτελεί τον βασικό επιχειρησιακό βραχίονα της καταστολής.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο εθνικό μοντέλο δασοπροστασίας, όπου η πρόληψη δεν θα αποτελεί συμπλήρωμα της καταστολής αλλά την κύρια προτεραιότητα. Γιατί το δάσος δεν σώζεται μόνο με περισσότερα αεροπλάνα όταν έχει ήδη πάρει φωτιά. Σώζεται όταν όλο τον χρόνο υπάρχουν άνθρωποι μέσα σε αυτό, το φροντίζουν, το συντηρούν και το προετοιμάζουν ώστε η φωτιά να μην αποκτήσει ποτέ τις διαστάσεις μιας εθνικής καταστροφής.