Υπάρχουν στιγμές που η σιωπή δεν είναι διακριτικότητα. Είναι συνενοχή. Και η επίσκεψη του Μητροπολίτη Κερκύρας, Παξών και Διαποντίων Νήσων Νεκταρίου στη Μόσχα, με τη μεταφορά της Δεξιάς Χειρός του Αγίου Σπυρίδωνος, είναι μία από αυτές.
Δεν πρόκειται απλώς για ένα προσκύνημα. Δεν πρόκειται για μια εθιμοτυπική εκκλησιαστική επίσκεψη. Και ασφαλώς δεν πρόκειται για μια ουδέτερη πράξη, αποκομμένη από το περιβάλλον μέσα στο οποίο πραγματοποιείται.
Ο Μητροπολίτης Κερκύρας επέλεξε να μεταφέρει στη Ρωσία το ιερό λείψανο του πολιούχου του, να συναντηθεί και να συλλειτουργήσει με τον Πατριάρχη Μόσχας Κύριλλο και, στη συνέχεια, να τον εγκωμιάσει με τρόπο που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί απλώς διπλωματικός.
Η ίδια η «Καθημερινή» έχει καταγράψει τις έντονες αντιδράσεις εκκλησιαστικών κύκλων, οι οποίοι χαρακτηρίζουν τη συλλειτουργία με τον Κύριλλο «πραξικόπημα», ακριβώς επειδή ο Πατριάρχης Μόσχας δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών Ιερώνυμο.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.
Ο Κερκύρας δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε.
Δεν είναι ένας αφελής επισκέπτης που βρέθηκε τυχαία στη Μόσχα. Είναι μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος. Γνωρίζει πολύ καλά ότι το Πατριαρχείο Μόσχας έχει διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με την Εκκλησία της Ελλάδος από το 2019 και ότι ο Πατριάρχης Κύριλλος δεν μνημονεύει τον Προκαθήμενο της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Γνωρίζει, επομένως, και το θεσμικό βάρος της πράξης του.
Κι όμως προχώρησε.
Ακόμη χειρότερα: δεν περιορίστηκε στη συμμετοχή. Επέλεξε να επαινέσει τον Κύριλλο, συγκρίνοντάς τον με τον μακαριστό Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο και λέγοντάς του κατά πρόσωπο: «Και εσείς πραγματικά “ορθοτομείτε τον λόγο της αληθείας”».
Αυτό δεν είναι απλώς μια φιλοφρόνηση.
Είναι πολιτική και εκκλησιαστική δήλωση.
Και είναι ακριβώς εδώ που ο Κερκύρας οφείλει να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα:
Τι ακριβώς είναι αυτό που θεωρεί ότι “ορθοτομεί” ο Κύριλλος;
Την ειρήνη;
Την καταδίκη του πολέμου;
Την αποστασιοποίηση της Εκκλησίας από την κρατική εξουσία;
Ή μήπως τη θεωρία ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτελεί έναν πνευματικό και μεταφυσικό αγώνα;
Διότι ο Κύριλλος δεν είναι ένας Πατριάρχης που απλώς «έτυχε» να ηγείται της Ρωσικής Εκκλησίας την περίοδο του πολέμου. Έχει επανειλημμένα στηρίξει τη ρωσική πολεμική αφήγηση και έχει μιλήσει με όρους που προσδίδουν θρησκευτικό περιεχόμενο στη ρωσική πολεμική προσπάθεια.
Αυτό είναι το πρόσωπο του Κυρίλλου που ο Κερκύρας επέλεξε να τιμήσει.
Και εδώ η υπόθεση παύει να είναι απλώς ελληνορωσική εκκλησιαστική διπλωματία.
Γίνεται ζήτημα ηθικής.
Γιατί ο χριστιανισμός δεν μπορεί να μετατρέπει τον θάνατο στο πεδίο της μάχης σε αυτόματο συγχωροχάρτι. Δεν μπορεί να βαπτίζει έναν πόλεμο «ιερό» και να μετατρέπει τους νεκρούς ενός πολέμου σε στρατιώτες ενός μεταφυσικού παραδείσου.
Κι όμως ο Κερκύρας, αντί να κρατήσει την αναγκαία απόσταση, επέλεξε να υψώσει τον Κύριλλο σε πρότυπο «ορθοτομίας της αληθείας».
Εδώ πλέον δεν έχουμε απλώς ρωσοφιλία. Έχουμε πολιτική επιλογή.
Και η επιλογή αυτή γίνεται ακόμη πιο προκλητική επειδή πραγματοποιείται με τον Άγιο Σπυρίδωνα.
Ο Άγιος δεν είναι διπλωματικό διαβατήριο. Δεν είναι εργαλείο εκκλησιαστικών συμμαχιών. Δεν είναι λάβαρο μιας γεωπολιτικής στρατηγικής. Το λείψανό του δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να προσδίδεται θρησκευτική νομιμοποίηση σε μια σχέση που δημιουργεί σοβαρότατα ερωτήματα μέσα στην ίδια την Εκκλησία της Ελλάδος.
Ο Άγιος Σπυρίδων ανήκει στην Εκκλησία και στον λαό. Δεν αποτελεί προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο κανενός ιεράρχη.
Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη ενόχληση: ότι ο Κερκύρας φαίνεται να ασκεί προσωπική εξωτερική πολιτική.
Και εδώ πρέπει να ειπωθούν τα πράγματα χωρίς υπεκφυγές.
Ένας μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν μπορεί να ασκεί προσωπική εξωτερική πολιτική.
Η εξωτερική πολιτική της χώρας χαράσσεται από την εκλεγμένη πολιτειακή και πολιτική ηγεσία. Η εξωτερική εκκλησιαστική πολιτική ασκείται από τα αρμόδια συνοδικά όργανα. Κανένας μητροπολίτης δεν διαθέτει προσωπική εντολή να λειτουργεί ως ανεξάρτητος γεωπολιτικός παράγοντας.
Όταν όμως ένας ιεράρχης επιλέγει, εν μέσω ενός πολέμου στον οποίο η Ελλάδα έχει συγκεκριμένη εθνική και ευρωπαϊκή πολιτική, να οικοδομεί αυτοτελώς σχέσεις με την ηγεσία της Ρωσικής Εκκλησίας, να συλλειτουργεί με τον Πατριάρχη που δεν αναγνωρίζει τον Προκαθήμενο της δικής του Εκκλησίας και να τον αποθεώνει δημοσίως, τότε το ζήτημα δεν είναι πλέον προσωπική προτίμηση.
Είναι θεσμική εκτροπή.
Και, με τους όρους μιας σκληρής πολιτικής κρίσης, η άσκηση τέτοιας προσωπικής «εξωτερικής πολιτικής» εναντίον της επίσημης γραμμής της Εκκλησίας και της χώρας μπορεί να χαρακτηριστεί πράξη πολιτικής προδοσίας της θεσμικής του αποστολής.
Όχι επειδή ένας άνθρωπος έχει δικαίωμα ή όχι να αγαπά τη Ρωσία.
Αλλά επειδή ένας δημόσιος εκκλησιαστικός λειτουργός δεν μπορεί να χρησιμοποιεί το αξίωμά του, το κύρος του και τα ιερά κειμήλια που του εμπιστεύθηκε η Εκκλησία για να προωθεί προσωπική γεωπολιτική ατζέντα.
Ο Κερκύρας έχει κάθε δικαίωμα να είναι φιλορώσος. Έχει κάθε δικαίωμα να αγαπά τη Ρωσία, τον πολιτισμό της και τον λαό της.
Δεν έχει όμως δικαίωμα να μετατρέπει τη φιλορωσική του τοποθέτηση σε προσωπική εξωτερική πολιτική.
Και πολύ περισσότερο δεν έχει δικαίωμα να την παρουσιάζει ως αυτονόητη έκφραση της Ορθοδοξίας.
Γιατί η Ορθοδοξία δεν ταυτίζεται με τη Ρωσία.
Και πολύ περισσότερο δεν ταυτίζεται με το Κρεμλίνο.
Αυτό είναι το θεμελιώδες λάθος της ρωσικής εκκλησιαστικής ιδεολογίας: η προσπάθεια να μετατραπεί η Ορθοδοξία σε γεωπολιτικό όχημα. Και είναι ακόμη πιο προβληματικό όταν ένας Έλληνας μητροπολίτης επιλέγει να υπηρετήσει αυτή την εικόνα με τόσο ενθουσιώδη τρόπο.
Δεν χρειάζεται να αμφισβητήσει κανείς τα προσωπικά του κίνητρα. Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς υπάρχει στο μυαλό του Κερκύρας. Και δεν χρειάζεται να το γνωρίζουμε.
Οι πράξεις αρκούν.
Τα ταξίδια στη Ρωσία. Οι σχέσεις με την εκκλησιαστική ηγεσία της Μόσχας. Η συλλειτουργία με τον Κύριλλο. Η δημόσια εγκωμιαστική αναφορά στον Πατριάρχη. Η παρασημοφόρηση. Και τώρα η μεταφορά της Δεξιάς Χειρός του Αγίου Σπυρίδωνος στη Μόσχα.
Το σύνολο αυτών των πράξεων συγκροτεί μια σαφή εικόνα.
Και η εικόνα αυτή δεν είναι ουδέτερη.
Είναι η εικόνα ενός ιεράρχη που επέλεξε να διατηρήσει και να ενισχύσει τη σχέση του με τη Μόσχα την ώρα ακριβώς που η Ρωσική Εκκλησία έχει ταυτίσει μεγάλο μέρος της δημόσιας παρουσίας της με τη ρωσική κρατική αφήγηση για τον πόλεμο.
Ας μη γελιόμαστε λοιπόν.
Το ζήτημα δεν είναι αν ο Κερκύρας «αγαπά τη Ρωσία».
Το ζήτημα είναι αν ένας μητροπολίτης της Εκκλησίας της Ελλάδος μπορεί να λειτουργεί σαν προσωπικός πρεσβευτής μιας εκκλησιαστικής και γεωπολιτικής γραμμής που βρίσκεται σε σύγκρουση με επιλογές της ίδιας του της Εκκλησίας και της ελληνικής πολιτείας.
Και εδώ η ευθύνη της Ιεράς Συνόδου είναι τεράστια.
Δεν μπορεί να παρακολουθεί αμήχανη.
Δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τη γενική άδεια για τη μεταφορά του λειψάνου.
Δεν μπορεί να αφήνει κάθε μητροπολίτη να ασκεί τη δική του εξωτερική πολιτική.
Η Ιερά Σύνοδος οφείλει να καλέσει τον Κερκύρας να δώσει δημόσιες και συγκεκριμένες εξηγήσεις. Και, εφόσον διαπιστωθεί ότι ενήργησε κατ’ εξακολούθηση και συνειδητά έξω από τα θεσμικά όρια της αποστολής του, οφείλει να εξετάσει ακόμη και την απομάκρυνσή του από το αξίωμα.
Η δε ελληνική πολιτεία οφείλει να καταστήσει απολύτως σαφές ότι κανένας εκκλησιαστικός παράγοντας δεν μπορεί να εμφανίζεται διεθνώς ως φορέας ελληνικής εξωτερικής πολιτικής χωρίς θεσμική εξουσιοδότηση.
Δεν ζητείται από κανέναν να φιμώσει τον Κερκύρας.
Ζητείται ακριβώς το αντίθετο:
Να αναλάβει την ευθύνη για όσα κάνει και λέει.
Και αν οι πράξεις του αποδεικνύουν συνειδητή άσκηση προσωπικής εξωτερικής πολιτικής, τότε η Εκκλησία οφείλει να πράξει αυτό που επιβάλλει η θεσμική της ευθύνη: να του αφαιρέσει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί το εκκλησιαστικό του αξίωμα ως προσωπικό διπλωματικό διαβατήριο.
Γιατί ο Άγιος Σπυρίδων δεν είναι παράσημο της Μόσχας.
Η Ορθοδοξία δεν είναι παράρτημα καμίας αυτοκρατορικής ιδεολογίας.
Και ο σταυρός δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για να ευλογεί το σπαθί.
Κανένας μητροπολίτης δεν μπορεί να μετατρέπει την προσωπική του γεωπολιτική προτίμηση σε εκκλησιαστική αλήθεια. Και κανένας ιεράρχης δεν μπορεί να ασκεί προσωπική εξωτερική πολιτική στο όνομα μιας Εκκλησίας και μιας χώρας που δεν του ανέθεσαν ποτέ τέτοια αποστολή.
Βεβαίως. Θα το συμπύκνωνα κρατώντας τον επιθετικό τόνο, αλλά χωρίς τις επαναλήψεις:
Ο Κερκύρας και η προσωπική του εξωτερική πολιτική
Η επίσκεψη του Μητροπολίτη Κερκύρας Νεκταρίου στη Μόσχα δεν είναι ένα απλό προσκύνημα. Η μεταφορά της Δεξιάς Χειρός του Αγίου Σπυρίδωνος, η συλλειτουργία με τον Πατριάρχη Κύριλλο και οι δημόσιοι ύμνοι προς το πρόσωπό του συνιστούν μια σαφή πολιτική και εκκλησιαστική επιλογή.
Και εδώ αρχίζει το πραγματικό πρόβλημα.
Ο Κύριλλος δεν μνημονεύει τον Αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, επειδή το Πατριαρχείο Μόσχας έχει διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με την Εκκλησία της Ελλάδος από το 2019, εξαιτίας της αναγνώρισης της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας. Ο Κερκύρας το γνωρίζει πολύ καλά. Παρ’ όλα αυτά, επέλεξε να συλλειτουργήσει μαζί του και να του πει δημοσίως ότι «ορθοτομεί τον λόγο της αληθείας».
Πρόκειται για μια εξαιρετικά βαριά πολιτική και εκκλησιαστική τοποθέτηση.
Ακόμη περισσότερο όταν απευθύνεται σε έναν Πατριάρχη ο οποίος έχει στηρίξει δημοσίως τη ρωσική πολεμική αφήγηση και έχει μιλήσει για τον πόλεμο στην Ουκρανία με όρους «ιερού πολέμου» και μεταφυσικής αποστολής.
Ο Κερκύρας έχει κάθε δικαίωμα να αγαπά τη Ρωσία. Δεν έχει όμως δικαίωμα να μετατρέπει τη φιλορωσική του επιλογή σε προσωπική εξωτερική πολιτική.
Η εξωτερική πολιτική της Ελλάδας δεν ασκείται από μητροπολίτες. Και η εξωτερική εκκλησιαστική πολιτική της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν αποτελεί προσωπικό πεδίο δράσης κάθε ιεράρχη.
Όταν, λοιπόν, ένας μητροπολίτης ταξιδεύει κατ’ επανάληψη στη Ρωσία, οικοδομεί προσωπική σχέση με την ηγεσία του Πατριαρχείου Μόσχας, συλλειτουργεί με έναν Πατριάρχη που δεν μνημονεύει τον Προκαθήμενο της δικής του Εκκλησίας και τον αποθεώνει δημοσίως, τότε δεν έχουμε απλώς μια προσωπική προτίμηση.
Έχουμε άσκηση προσωπικής εξωτερικής πολιτικής.
Και αυτό, για έναν ιεράρχη που κατέχει δημόσιο εκκλησιαστικό αξίωμα, αποτελεί βαριά θεσμική εκτροπή και, με τους όρους της πολιτικής κρίσης, πράξη προδοσίας της θεσμικής του αποστολής.
Ο Άγιος Σπυρίδων, όμως, δεν είναι εργαλείο γεωπολιτικής. Το λείψανό του δεν είναι διπλωματικό διαβατήριο και η Ορθοδοξία δεν είναι παράρτημα της ρωσικής κρατικής ιδεολογίας.
Η Ιερά Σύνοδος δεν μπορεί να παρακολουθεί σιωπηλή. Οφείλει να ζητήσει από τον Κερκύρας συγκεκριμένες εξηγήσεις και, εφόσον κρίνει ότι υπερέβη συνειδητά τα θεσμικά όρια του ρόλου του, να εξετάσει ακόμη και την απομάκρυνσή του από το αξίωμα.
Η ελληνική πολιτεία, από την πλευρά της, οφείλει να καταστήσει απολύτως σαφές ότι κανένας μητροπολίτης δεν έχει εξουσιοδότηση να ασκεί προσωπική εξωτερική πολιτική στο όνομα της Ελλάδας.
Ο Κερκύρας μπορεί να έχει όποια άποψη θέλει για τη Ρωσία.
Αυτό που δεν μπορεί να έχει είναι δική του εξωτερική πολιτική.
Γιατί ο Άγιος Σπυρίδων δεν είναι παράσημο της Μόσχας.
Και η Ορθοδοξία δεν είναι λάβαρο κανενός πολέμου.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου