#Ελλάς, #28ηΟκτωβριου , #Μεταξάς, #Μεταξας #ΟΧΙ #28η_Οκτωβριου
Από τη χρεοκοπία του 1932 και τις πληγές της Μικρασιατικής Καταστροφής στην οργανωμένη αντίσταση απέναντι στην Ιταλία. Η στρατιωτική προετοιμασία, η Γραμμή Μεταξά και ο ρόλος ενός πρωθυπουργού με βαθιά στρατιωτική κατάρτιση.
Πώς κατάφερε η Ελλάδα, ύστερα από συνεχείς πολέμους, τη Μικρασιατική Καταστροφή, την οικονομική εξάντληση και τη χρεοκοπία του 1932, να βρεθεί το 1940 σε θέση να αντιμετωπίσει με επιτυχία την Ιταλία του Μουσολίνι; Πώς μια χώρα με περιορισμένους οικονομικούς πόρους και σημαντικές στρατιωτικές ελλείψεις κατόρθωσε να οργανώσει μια τόσο αποτελεσματική άμυνα;
Η απάντηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στη συστηματική προετοιμασία της περιόδου 1936–1940 και στην προσωπικότητα του Ιωάννη Μεταξά, ενός πρωθυπουργού με επαγγελματική στρατιωτική κατάρτιση, επιτελική εμπειρία και βαθιά γνώση των απαιτήσεων ενός σύγχρονου πολέμου.
Από την οικονομική εξάντληση στην αμυντική ανασυγκρότηση
Όταν ο Μεταξάς ανέλαβε την πρωθυπουργία, τον Αύγουστο του 1936, η Ελλάδα δεν ήταν μια χώρα με μεγάλες οικονομικές δυνατότητες. Η Μικρασιατική Καταστροφή είχε αφήσει βαθιά τραύματα, η αποκατάσταση των προσφύγων είχε απαιτήσει τεράστιους πόρους και η διεθνής οικονομική κρίση είχε οδηγήσει στην αναστολή εξυπηρέτησης των εξωτερικών δανείων το 1932.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη βάδιζε προς μια νέα πολεμική σύγκρουση. Η ναζιστική Γερμανία επανεξοπλιζόταν με ταχύτατους ρυθμούς, ενώ η φασιστική Ιταλία είχε ήδη αποδείξει τις επεκτατικές της διαθέσεις με την εισβολή στην Αιθιοπία.
Η Ελλάδα έπρεπε να προετοιμαστεί, χωρίς να διαθέτει ούτε την οικονομική ισχύ ούτε τη βιομηχανική βάση των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η σημασία της στρατιωτικής και διοικητικής κατάρτισης του Μεταξά. Δεν αντιμετώπισε την άμυνα ως ζήτημα που θα μπορούσε να λυθεί την τελευταία στιγμή, όταν θα εκδηλωνόταν η εχθρική επίθεση. Η προετοιμασία έπρεπε να αρχίσει εγκαίρως, με συγκεκριμένες προτεραιότητες και αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Η κυβέρνηση αύξησε τις στρατιωτικές δαπάνες, προχώρησε σε εξοπλιστικές προμήθειες και ενίσχυσε την αμυντική οργάνωση της χώρας. Δεν εξάλειψε όλες τις ελλείψεις, αλλά επιδίωξε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να μπορέσει ο ελληνικός στρατός να πολεμήσει αποτελεσματικά.
Το γεγονός ότι η Ελλάδα δεν διέθετε απεριόριστους πόρους καθιστά ακόμη πιο σημαντική την ανάγκη σωστού σχεδιασμού και επιλογής προτεραιοτήτων.
Η Γραμμή Μεταξά: Το μεγάλο έργο της ελληνικής άμυνας
Το εμβληματικότερο έργο της περιόδου ήταν η κατασκευή της Γραμμής Μεταξά, ενός εκτεταμένου συστήματος οχυρώσεων στα ελληνοβουλγαρικά σύνορα.
Η κατασκευή ξεκίνησε το 1936 και συνεχίστηκε μέχρι την παραμονή του πολέμου. Το έργο περιλάμβανε 21 κύρια οχυρά, υπόγειες στοές, πολυβολεία, θέσεις πυροβολικού, καταφύγια και εγκαταστάσεις υποστήριξης. Οι υπόγειες στοές εκτείνονταν συνολικά σε δεκάδες χιλιόμετρα, δημιουργώντας ένα σύνθετο αμυντικό σύστημα για τα δεδομένα της εποχής.
Δεν επρόκειτο για ένα απλό κατασκευαστικό έργο. Ήταν μια στρατηγική επιλογή που αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση ενός αριθμητικά και τεχνολογικά ισχυρότερου αντιπάλου.
Η ελληνική στρατιωτική ηγεσία γνώριζε ότι δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί τις μεγάλες δυνάμεις σε αριθμό στρατιωτών και σύγχρονων όπλων. Μπορούσε, όμως, να αξιοποιήσει το έδαφος, να οργανώσει ισχυρές αμυντικές θέσεις και να αυξήσει σημαντικά το κόστος μιας εχθρικής επίθεσης.
Η αξία της οχύρωσης επιβεβαιώθηκε τον Απρίλιο του 1941, όταν τα γερμανικά στρατεύματα επιτέθηκαν στην Ελλάδα. Τα οχυρά αντιστάθηκαν σθεναρά, ακόμη και όταν η γενικότερη στρατηγική κατάσταση είχε πλέον καταστεί εξαιρετικά δυσμενής για την ελληνική πλευρά.
Η Γραμμή Μεταξά δεν ήταν απλώς ένα σύνολο τσιμεντένιων κατασκευών. Ήταν η υλική έκφραση μιας αντίληψης που έδινε προτεραιότητα στην οργανωμένη άμυνα και στη μακροχρόνια προετοιμασία.
Εξοπλισμοί και στρατιωτική οργάνωση
Παράλληλα με τις οχυρώσεις, η Ελλάδα προχώρησε σε αγορές οπλισμού, πυρομαχικών και αεροσκαφών, επιδιώκοντας να ενισχύσει τις δυνατότητες του Στρατού Ξηράς, της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού.
Οι δυνατότητες, ωστόσο, παρέμεναν περιορισμένες. Ο ελληνικός στρατός εξακολουθούσε να χρησιμοποιεί σημαντικές ποσότητες παλαιότερου οπλισμού, ενώ η αεροπορία δεν μπορούσε να συγκριθεί αριθμητικά με την ιταλική. Προβλήματα υπήρχαν επίσης στις μεταφορές, στον ανεφοδιασμό και στη συντήρηση του ετερογενούς εξοπλισμού.
Το επίτευγμα, επομένως, δεν ήταν ότι η Ελλάδα μετατράπηκε σε στρατιωτική υπερδύναμη μέσα σε τέσσερα χρόνια. Ήταν ότι επιχείρησε να αξιοποιήσει καλύτερα τα περιορισμένα μέσα που διέθετε και να δημιουργήσει έναν στρατό ικανό να ανταποκριθεί σε πραγματικές πολεμικές συνθήκες.
Καθοριστικής σημασίας υπήρξε και η προετοιμασία της επιστράτευσης. Η κινητοποίηση των εφέδρων, η συγκρότηση των μονάδων και η προώθηση των δυνάμεων προς το μέτωπο απαιτούσαν σχέδιο, συντονισμό και αποτελεσματική διοίκηση.
Σε αυτή την προσπάθεια, ο ρόλος του Μεταξά ήταν σημαντικός, αλλά όχι αποκλειστικός. Ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, στρατηγός Αλέξανδρος Παπάγος, και οι επιτελείς του συνέβαλαν καθοριστικά στον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Η προετοιμασία της χώρας ήταν αποτέλεσμα μιας ευρύτερης στρατιωτικής προσπάθειας, την οποία η πολιτική ηγεσία όφειλε να στηρίξει με πόρους και αποφάσεις.
Πώς έγινε το επίτευγμα παρά τη χρεοκοπία;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της περιόδου.
Η χρεοκοπία του 1932 δεν είχε εξαφανίσει την ελληνική οικονομία ούτε είχε καταργήσει τη δυνατότητα του κράτους να εισπράττει έσοδα και να χρηματοδοτεί δημόσιες δαπάνες. Είχε, όμως, περιορίσει σοβαρά τις χρηματοδοτικές επιλογές της χώρας.
Η στρατιωτική προετοιμασία στηρίχθηκε στη σταδιακή αύξηση των αμυντικών δαπανών, στις κρατικές πιστώσεις, στις εισαγωγές οπλικών συστημάτων και στην αξιοποίηση των εγχώριων παραγωγικών δυνατοτήτων.
Ο Μεταξάς δεν παρέλαβε μια χώρα με ανεξάντλητο πλούτο. Παρέλαβε μια χώρα με περιορισμένες δυνατότητες και έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην αμυντική της προετοιμασία.
Αυτό είναι το ουσιαστικό σημείο της αξιολόγησής του: η στρατιωτική ισχύς δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το μέγεθος της οικονομίας, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται οι διαθέσιμοι πόροι, από τις προτεραιότητες της πολιτικής ηγεσίας και από την ποιότητα του σχεδιασμού.
Η Ελλάδα δεν μπορούσε να αποκτήσει σε τέσσερα χρόνια τον εξοπλισμό της Ιταλίας. Μπορούσε, όμως, να οχυρώσει κρίσιμες περιοχές, να οργανώσει τις δυνάμεις της, να προετοιμάσει την επιστράτευση και να ενισχύσει την επιχειρησιακή της ετοιμότητα.
Η 28η Οκτωβρίου ως δοκιμασία της προετοιμασίας
Όταν τα ιταλικά στρατεύματα επιτέθηκαν στην Ελλάδα, στις 28 Οκτωβρίου 1940, η χώρα δεν βρέθηκε αντιμέτωπη μόνο με ένα στρατιωτικό τετελεσμένο. Βρέθηκε μπροστά στη δοκιμασία της προετοιμασίας που είχε προηγηθεί.
Η ελληνική αντίσταση απέτρεψε την ιταλική επίτευξη των αρχικών στόχων της. Στη συνέχεια, ο ελληνικός στρατός πέρασε στην αντεπίθεση και προωθήθηκε σε εδάφη της Αλβανίας, καταφέροντας μια σοβαρή στρατιωτική και πολιτική ήττα στον Μουσολίνι.
Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στις αποφάσεις του Μεταξά. Καθοριστικοί παράγοντες ήταν η δράση της στρατιωτικής διοίκησης, η αποτελεσματικότητα των ελληνικών μονάδων, η αξιοποίηση του ορεινού εδάφους, οι δυσκολίες του ιταλικού σχεδιασμού και η αποφασιστικότητα των στρατιωτών.
Ωστόσο, η επιτυχής αντίσταση προϋπέθετε έναν στρατό που μπορούσε να επιστρατευθεί, να συγκροτηθεί και να πολεμήσει. Η προετοιμασία των προηγούμενων ετών συνέβαλε ουσιαστικά σε αυτή τη δυνατότητα.
Το Έπος του 1940 δεν δημιουργήθηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Η πολεμική προσπάθεια είχε μια προϊστορία, με έργα, προμήθειες, σχεδιασμό και αποφάσεις που αποδείχθηκαν κρίσιμες όταν ήρθε η ώρα της σύγκρουσης.
Ο Μεταξάς και η ιστορική αξιολόγηση της στρατιωτικής προετοιμασίας
Ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξε μια αυταρχική πολιτική φυσιογνωμία, η διακυβέρνηση της οποίας συνδέθηκε με την κατάλυση του κοινοβουλευτισμού, τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και την καταστολή των πολιτικών αντιπάλων. Αυτά αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της ιστορικής αποτίμησής του.
Δεν αναιρούν, ωστόσο, την ανάγκη να αξιολογηθεί ξεχωριστά η στρατιωτική προετοιμασία της χώρας και η συμβολή της στην αντίσταση του 1940.
Η ιστορική κρίση δεν χρειάζεται να εξιδανικεύει έναν πολιτικό για να αναγνωρίσει τα συγκεκριμένα επιτεύγματα μιας περιόδου. Ούτε χρειάζεται να αγνοεί την προετοιμασία που προηγήθηκε της 28ης Οκτωβρίου για να περιγράψει τις πολιτικές συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε.
Στην περίπτωση του Μεταξά, η στρατιωτική κατάρτιση, η έμφαση στην αμυντική οργάνωση και η προώθηση της οχύρωσης των συνόρων αποτελούν ουσιαστικά στοιχεία της κληρονομιάς του.
Το πραγματικό δίδαγμα
Πώς, λοιπόν, μια χώρα που είχε περάσει από πολέμους, προσφυγικές κρίσεις και οικονομική χρεοκοπία κατάφερε να αντισταθεί σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο;
Με προετοιμασία, επιλογή προτεραιοτήτων, αξιοποίηση των περιορισμένων πόρων και οργανωμένη στρατιωτική διοίκηση.
Η συμβολή του Ιωάννη Μεταξά σε αυτή την προσπάθεια ήταν σημαντική. Η Ελλάδα δεν απέκτησε ξαφνικά απεριόριστες οικονομικές δυνατότητες ούτε έπαψε να αντιμετωπίζει σοβαρές στρατιωτικές ελλείψεις. Κατάφερε, όμως, να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να πολεμήσει αποτελεσματικά όταν δέχθηκε την ιταλική επίθεση.
Το μεγαλύτερο επίτευγμα της περιόδου δεν ήταν ότι η Ελλάδα έγινε ισχυρότερη από την Ιταλία. Ήταν ότι προετοιμάστηκε ώστε να μην υποταχθεί στην υπεροχή της.
Και αυτή είναι μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους για την κατανόηση του Έπους του 1940: η εθνική αντίσταση δεν γεννήθηκε μόνο από το θάρρος της στιγμής. Στηρίχθηκε και στην προετοιμασία που είχε προηγηθεί, στην εργασία των στρατιωτικών επιτελείων και στην απόφαση να διατεθούν πολύτιμοι πόροι για την άμυνα της χώρας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου